मलेसियामा ग्लोब कम्पनीले गरे श्रमिकको लागत शुल्क फिर्ता

काठमाडौँ — मलेसियाका ग्लोब कम्पनीहरूले नेपालीसहित आप्रवासी श्रमिकको लागत खर्च फिर्ता गर्न थालेका छन् । ठूला पाँच कम्पनीले श्रमिकको मासिक तलबमा थप गरी रकम फिर्ता गर्न थालेका हुन् । ती कम्पनीले एक लाख १२ हजार रुपैयाँदेखि एक लाख ७८ हजारसम्म फिर्ता गर्न थालेका छन् ।

श्रमिकमाथि बाध्यकारी श्रम लगाएको भन्दै अमेरिकाले मलेसियाका ग्लोब कम्पनीद्वारा उत्पादित ग्लोबमाथि प्रतिबन्ध लगाएपछि ती कम्पनीहरूले मलेसिया जान लागेको शुल्क फिर्ता गर्न लागेको हो । प्रतिबन्धले विश्वकै ठूलो ग्लोब उत्पादक मलेसियाका कम्पनीहरू संकटमा पर्न थालेका छन् । ग्लोबसहित मेडिकल सामग्री बनाउने एनसेल कम्पनीले चार हजार रिंगेट (झन्डै एक लाख १२ हजार रुपैयाँ) लागत शुल्क दिने गरी श्रमिकसँग सम्झौता गरेको नेपाली दूतावासले जनाएको छ ।

‘हाम्रो उपस्थितिमा एनसेलले श्रमिकसँग सेप्टेम्बर र आउँदो जनवरी महिनाको तलबमा थप गरी ४ हजार रिंगेट फिर्ता गर्ने हस्ताक्षर गरेको छ,’ श्रम सहचारी प्रकाश पन्थीले कान्तिपुरसँग भने, ‘यसले श्रमिकलाई निकै फाइदा पुगेको छ । नेपाल र मलेसियाबीच भएको सम्झौतालाई कार्यान्वयन गर्न मद्दत पुगेको छ ।’ एनसेलमा दुई सय नेपाली कार्यरत छन् ।

विश्वकै सबैभन्दा ठूलो ग्लोब कम्पनी टप ग्लोबले पनि प्रतिनेपाली श्रमिकलाई १५ सय डलर (झन्डै एक लाख ७८ हजार रुपैयाँ) सम्म लागत खर्च फिर्ता गर्न तयार भएको सूचना श्रमिकलाई दिएको छ । बंगलादेशबाट आएका श्रमिकलाई भने चार हजार ८ सय डलरसम्म फिर्ता गर्ने भनेको छ । नेपालभन्दा बंगलादेशबाट जाने श्रमिकको लागत खर्च उच्च छ ।

नेपाल र मलेसियाबीच भएको श्रम सम्झौताअनुसार मलेसिया जाने श्रमिकले म्यानपावर कम्पनीलाई एक पैसा बुझाउनु पर्दैन । तर, म्यानपावर कम्पनीले भने श्रमिकसँग श्रमस्वीकृति लिनुअघि रकम असुल गर्दै आएका छन् । मानव अधिकारवादीहरूका अनुसार टप ग्लोबले मात्रै आफ्नो उद्योगमा कार्यरत करिब १० हजार विदेशी श्रमिकलाई भर्ना शुल्कबापत ४० मिलियन डलर फिर्ता गर्नुपर्नेछ । गत वर्षदेखि नै टप ग्लोबमाथि अमेरिकाले प्रतिबन्ध लगाएको थियो । गत अगस्टमा टप ग्लोबले श्रमिकलाई भर्ना शुल्कबापत १२.८ मिलियन डलर फिर्ता गरेको बताएको छ ।

पछिल्लो समयमा अमेरिकाले टप ग्लोबसहित अन्य कम्पनीमाथि पनि प्रतिबन्ध लगाउन थालेको हो । खासगरी अमेरिकाले ग्लोब कम्पनीले श्रमिकले लाखौं तिर्न लगाएर भर्ना गरी लामो समयसम्म बाध्यकारी श्रममा लगाएको, कम तलब दिएको, दैनिक १२ घण्टाभन्दा बढी लगाएको र उचित खाना र बासस्थान नभएको भन्ने आरोप लगाएको छ । ग्लोब उत्पादन प्रक्रियामा श्रमिकलाई बाध्यकारी श्रममा राखेर उच्च नाफा आर्जन गरेको अमेरिकाको दाबी छ । टप ग्लोबले मात्रै चालु आवको पहिलो त्रैमासिकमा ३२१ मिलियन डलर नाफा गरेको थियो ।

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठनका अनुसार श्रमिक भर्ना प्रक्रियामा लिने शुल्कले आधुनिक दासत्वभित्र बाँधेको जनाएको छ । कम्पनीहरूले प्रत्येक महिनामा तलबमा थपेर रकम फिर्ता गरेको जनाएको छ । टप ग्लोबले २०२१ को जुलाईसम्म सबै लागत रकम फिर्ता गरिसक्ने दाबी गरेको छ ।

ग्लोब निर्माण गर्ने अर्को कम्पनी डब्लूआरपी एसिया प्यासिफिकले पनि गत महिनादेखि नै भर्ना शुल्कबापत श्रमिकले तिरेको रकम फिर्ता गर्न सुरु गरेको छ । उक्त कम्पनीले झन्डै ५० लाख अमेरिकी डलर फिर्ता गर्ने बताएको छ । त्रैमासिक रूपमा भुक्तानी गरिने शोधभर्नाबापतको सो रकम श्रमिकले ४ हजार ५ सय ४७ देखि १६ हजार ५४ रिंगिटसम्म प्राप्त गर्नेछन् । तर रकम फिर्ताको समयावधि धेरै राखिएको छ । डब्लूआरपीमा ६ सयभन्दा बढी नेपाली कार्यरत छन् ।

त्यस्तै हार्टालेगा होल्डिङ्सले पनि ४ करोड रिंगिट बराबर रकम श्रमिकलाई फिर्ता गर्ने तयारी थालेको छ । कम्पनीले शून्य लागत नीतिअनुसार श्रमिकलाई ल्याउन प्रतिबद्ध भए पनि दलालको चंगुलमा फसेका श्रमिकले तिरेको रकम आफूहरूले भुक्तानी गर्ने जनाएको छ ।

रिभरस्टोन होल्डिङ्स कम्पनीले भर्ना शुल्कबापत तिरेको ३४ लाख रिंगिट रकम जुलाई ३१ सम्ममा भुक्तानी गरिसकेको जनाएको छ । मलेसियास्थित नेपाली दूतावासका अनुसार ठूला ग्लोब कम्पनीहरूमा कम्तीमा १० हजार नेपाली कार्यरत छन् । उत्पादन क्षेत्रमा मात्रै झन्डै दुई लाख नेपाली कार्यरत छन् । मलेसियाका लागि नेपाली राजदूत उदयराज पाण्डेले ग्लोब उत्पादन गर्ने कम्पनीलाई श्रमिकले नेपालमा तिरेको खर्च फिर्ता गर्न दबाब परेको देखिएको बताए । ‘केही कम्पनीले कति रकम फिर्ता गर्ने जानकारी हामीलाई दिएको छ । तर सबैले दिएको छैन,’ पाण्डेले कान्तिपुरसँग भने, ‘मलेसियाले श्रमिकको लागत शुल्क रोजगारदाताले नै व्यहोर्ने भनेर जिम्मा लिएको छ । त्यसको कार्यान्वयन रोजगारदाता कम्पनीले गर्नुपर्छ । यसले रोजगारदाता र श्रमिक दुवै पक्षलाई फाइदा गर्छ ।’

Top